BROODPAEST en HEFFEGHELT

Het officieel vaststellen van prijs en gewicht van brood, was vroeger een vrijwel algemeen en verplichten gebruik! De "essay" of "proefbakte" werd in 1316 door Lodewijk X in Frankrijk ingevoerd, met het doel, het "beschot" van het meel vast te stellen en vervolgens de prijs en gewicht van het brood te regelen.

Te Brugge was de proefbakte reeds in 1292 in voege. Vermeldt de stadsrekening van dit jaar immers niet "tunc pro assaio facto de pane"? Ook in de stadsfinanciŽn van 1366-67 vinden we "van j preuve te backene ten proffite van den commune".

De "paest" of "past" van het brood was het vaststellen van het gewicht. Dit werd kenbaar gemaakt door een "bordje" uitgehangen aan het schepenhuis en waarop aangetekend werd "tghewichte vanden broode" en waarvan het stadsmagistraat officieel boek hield!

In 't Brugse Vrije hing men de "past" aan al de parochiekerken uit! De prijs van het brood bleef onveranderd, alleen het gewicht kon veranderen en werd naar gelang de prijs van het graan bepaald.

Te Utrecht heette het vaststellen van het broodgewicht "de redinghe van de brode".

Deken en vinders van het Brugse bakkersambacht, waren verplicht iedere zaterdag, het gewicht van het brood te halen bij de "ghezworne brootweghers".

Het gewicht stond in princiep in verhouding met de op- of afslag van de graanprijs. Toch zou vanaf 1439 een nieuw stelstel in voege komen: de prijs zou gewijzigd worden, maar het gewicht bleef onveranderd, wat trouwens veel logischer bleek!

Het "heffegheldt" of "effeghelt" noemde men te Brugge het recht dat men ter stadwaag verschuldigd was, om het "heffen" of wegen van het brood. Bij dit "heffen" gold enkel en alleen het nazien van het gewicht ten einde de verbruiker tegen alle bedrog te beschermen. De broodwegers die ten huize van poorters, "taveniers, tappers, cabarettiers" brood vonden dat "te cleyn was" konden deze zwaar doen straffen, zo ze de bakker niet vernoemden bij wie het gekocht werd.

Nochtans moesten bedoelde wegers zich inschikkelijk en toegevend tonen, vooral wanneer het broodsoorten betrof, die "sinds den verbackene" aan gewicht verloren hadden!

Wie bij het bezoek van broodwegers "sin broot verloochende" of beweerde er geen in huis te hebben, werd beboet. Sommige bakkers sneden dan ook bij de komst van de broodwegers hun broden in twee, om het wegen te verhinderen, wat hen echter niet van straf vrij pleitte.

Gans het huis mocht doorzocht worden en het minste bedrog in gewicht werd onmiddellijk en zwaar gestraft.

Ook moest op het brood "getekend" worden hoeveel het kostte. Het was het "steppen" of "stijpen" nl. bij middel van een stifje of priem gaatjes maken in de deeg. Naast de prijs werd later het persoonlijk teken van de bakker vereist, om in geval van bedrog gemakkelijker de schuldige te ontdekken!

Ook om tevens het brood van verschillende bakkers uit elkaar te houden.

Te Delft sprak men van "hupstecken" en te Luik van "enseigne". Mag men daaruit afleiden dat de vorm van dit persoonlijk teken van de bakker iets te zien had met de naam van het huis of het uithangsteken van de bakkerij, zoals "Het Paard", "De Halve Maan", enz...? De vraag blijft gesteld!

Een hallegebod van 1552 bepaalde dat te Brugge "alleenlic de vry backers" brood mochten verkopen en dit moesten tekenen met "het marc van den baquere" op boete van x lb. par. Er werd uitdrukkelijk bevolen, het merk diep in te prenten, opdat het duidelijk zou kunnen waargenomen worden. Trouwens ieder bakker was verplicht het merk dat hij gekozen had, in een daartoe speciaal bestemd register op te schrijven. Dat broodtekenen bleef tamelijk lang in gebruik, om slechts in de laatste jaren praktisch geheel te verdwijnen. Een minimum winst voor de bakkers was verplichtend. Ten einde het "chenteventen" of verkopen tegen lagere prijs te beletten, werd door de Brugse schepenen voorgeschreven, dat op een verbakt viertal (bepaalde graanmat) niet minder dan twee schellingen door de bakker mocht gewonnen worden!

(bewerkt door A. VANHOUTRYVE, artikel raadpleegbaar in Vlaamse Stam, jaargang 1971,p.25)

Deze informatie is vrij beschikbaar.
Nochtans zou ik het zeer op prijs stellen moesten aanvullingen mij kenbaar worden gemaakt.