Techniek van de ontmoetingsdag

Weinigen kennen gans hun familie. Uit een vaag verleden duiken wel bepaalde herinneringen op aan enkele familieleden. Sommige verwantschappen zijn echter niet meer duidelijk. Wat horen we? Grootmoeder zaliger sprak van de familie Coucke uit Izegem, de Hautekiets uit Sint-Michiels en de Van Overwalles uit Aalst. Ja, dat is allemaal familie van ons, daar "kozijnden" onze voorouders mede, maar wie kent nu nog de afstammelingen van die Jan Coucke, van die Pauwel Hautekiet en van die Hendrik Van Overwalle, waarover grootmoeder sprak? Afstammelingen ervan worden zelfs niet meer uitgenodigd als er een begrafenis is in onze familiekring.

Genealogische uitleg kan natuurlijk de oplossing brengen en een publicatie over de huidige toestand van de familie zal gewis aan een bepaalde nieuwsgierigheid voldoen. Het schematisch voorstellen van de familietoestand spreekt echter weinig tot de verbeelding. Dat Jan Coucke nu reeds 36 kleinkinderen heeft, zegt ons iets; dat zij de bakermat Izegem verlieten en in gans Europa verspreid wonen, is ook een weetje en dat er reeds 15 van die 36 een eigen huisgezin hebben gesticht, getuigt bij ons enkel voor het voortbestaan van een onverzwakt geslacht.

Welke ook de genealogische uitleg weze die we ontvangen, toch kennen we die Couckes, die Hautekiets en die Van Overwalles niet. Hoe zien die mensen er uit? Zouden de Couckes nog steeds die bepaalde erfelijke eigenschappen vertonen waarover grootmoeder sprak? Zouden de Hautekiets nog steeds de legendarische schranderheid en dienstvaardigheid van hun naam belichamen? En zouden de Van Overwalles nog weten dat in de eerste wereldoorlog een Melanietje Van Overwalle bij onze grootvader was gevlucht. Allemaal vragen die open blijven.

Onze belangstelling voor de levende zijde van de familiekunde, voor de kennismaking met de bloedverwanten is wel gegroeid door die genealogische publicaties, maar is er geenszins door verzadigd. Die belangstelling kan enkel voldoening krijgen in een familiebijeenkomst waar die Couckes, die Hautekiets, die Van Overwalles nu eens samen zullen zijn met de familieleden die we uitnodigen op een begrafenis.

Een familiebijeenkomst heeft zo de belangrijke opdracht de kennismaking te bevorderen of van het doen herleven van familiecontacten, wat boeinde aspecten van menselijke en sociale betekenis kan bieden.

Wie de organisatie van de bijeenkomst in handen neemt, moet rekening houden met het eigen typisch aspect van die dag. Het is geen familiefeest, maar een familiecontactdag, een ontmoetingsdag. Het mag geen dag zijn met een overladen en haastig programma, maar het moet een gemoedelijk samentreffen worden. Het is een dag voor oud en jong met voldoende gelegenheid tot samenspraak voor de ouderen en met voldoende afwisseling en bezigheid voor de kleinsten.

Een familiebijeenkomst moet lang vooraf voorbereid worden om succesvol te kunnen verlopen. De organisator moet eerst zelf zijn familie leren kennen. Hij zou ieder huisgezin eens moeten bezocht hebben, zo dit tenminste mogelijk is. Hij moet zijn familieleden spreken over de geplande bijeenkomst. Hij moet het gevoel van samenhorigheid van het bloed doen ontstaan door aan te tonen dat het de taak van eenieder is van aanwezig te zijn.

Het nemen van contacten met de familie, desnoods schriftelijk, het interessant voorstellen van het geheel van de bijeenkomst, het geven van een detail, het vele maanden vooraf bekend maken van datum en plaats zijn zoveel factoren die bijdragen tot het welslagen van de bijeenkomst. Men brengt zijn familie niet samen door louter administratief gedoe. Men zal dit doen door menselijke relaties, want dan kan men bepaalde vooroordelen ongedaan maken.

Persoonlijk contact is nodig om duidelijk te maken dat de kinderen van het mulattenkind evenzeer welkom zijn als die van Baas Gansendonck. De afstammelingen van het pleegkind van onze stamvader worden ook uitgenodigd. Onze voorouders maakten geen onderscheid tussen hun eigen kinderen en hun pleegkind. Waarom zouden wij het dan doen? Bij bepaalde familieleden zal men ook de nadruk moeten leggen op het feit dat het samenzijn democratisch opgevat wordt. De tijd van sociaal onderscheid is voorbij.

Een familieontmoetingsdag klasseerdt de mensen niet. De sociaal minder begoeden zijn evenzeer welkom als de sociaal bevoorrechten. Allen behoren ze tot hetzelfde geslacht en allen zijn ze met lichaam en ziel vastgegroeid aan dezelfde voorouders. En wie durft er beweren dat hij onder zijn voorouders geen adellijk persoon vindt naast een ter dood veroordeelde?

Door de datum vooraf bekend te maken verhindert men dat bepaalde familieleden reeds vroeger getroffen schikkingen zouden moeten veranderen en vermijdt men vooral dat de minder geÔnteresseerden een drogreden zouden kunnen vinden om niet aanwezig te moeten zijn. De belangstelling doen we groeien door bepaalde circulaires, die de vooruitgang in de organisatie aankondigen. Zo kunnen we komen tot een climax, dat de ontmoetingsdag zal zijn. Een gelegenheidskrantje kan ook worden uitgegeven, wat later aanleiding kan geven tot het ontstaan van een familietijdschrift.

Zeer geleerd aandoende historische gegevens over onze familie moeten we daarin niet aanbieden, wel bepaalde beschrijvingen bv. van de betekenis van de familienaam. We kunnen ook de bakermat van de familie voorstellen in heden en verleden. Ingewikkelde genealogische schetsen kunnen onze volksmensen toch niet begrijpend lezen en we vermijden dat door drukdoenerij bepaalde familieleden zouden afgeschrikt worden.

We vergaderen in de gemeente of stad waar onze voorouders woonden. We zijn dit ons voorgeslacht verschuldigd. En het gevoel voor de heimat is bij velen sterker dan we denken. Velen zullen graag de omgeving verkennen waar hun voorouders leefden, de gebouwen van het familiehuis bezoeken, het jaartal ontcijferen op de steen in de gevel en op de begraafplaats de grafschriften lezen die bepaalde gegevens over de familie verschaffen.

En wellicht wonen er nog familieleden als trouwe wachters op de voorouderlijke gemeente. Een aantal technische problemen komen onmiddellijk te voorschijn. De voorouderlijke hoeve kan nu in handen zijn van een andere familie en het is mogelijk dat de gemeente geen enkele vergaderzaal kan bieden die groot genoeg is om te vergaderen.

Die problemen moet men dan maar naar best vermogen oplossen, door bv. de maaltijd te laten plaats grijpen in een naburige gemeente, waar wel een zaal is die groot genoeg is om allen plaats te bieden.

Een vast schema om de dag of de bijeenkomst in te delen, bestaat er niet. Er bestaan zelfs familiebijeenkomsten, vooral in kringen van de adel, die verscheidene dagen duren. Als men zijn familie reeds een volledig dag kan samenhouden, heeft men al een flink resultaat bereikt.

De afspraak op de dag zelf gebeurt het best in open lucht op een grote plaats, zodat eenieder onmiddellijk onder de indruk komt van het aantal familieleden. Men kan dan ook zeer goed op een filmband het groeiproces van de bijeenkomst vastleggen.

De organisator moet ervoor zorgen dat de kennismaking onder de familie vlot verloopt zonder zijn persoonlijke tussenkomst. Twee middelen kunnen hem daarin helpen. Aan eenieder kunnen vooraf, samen met de inschrijvingscirculaire, twee documenten worden opgezonden:
ten eerste een kaartje met voornaam en familienaam, dat op de jas kan aangebracht worden. De herkenningskleur kan variŽren volgens de afstamming van de stamvader: de afstammelingen van het oudste kind van de stamvader kunnen een blauw kleur krijgen, die van het tweede kind een groen kleurtje, enz.
ten tweede een eenvoudig briefje, waardoor het onmiddellijk mogelijk wordt dat eenieder van eenieder de verwantschap weet . Op het briefje van juffrouw Lena Vandamme staat:
Lena Vandamme
ouders: Maurits Vandamme - Rosalie Vanluchene
grootouders: Jules Vanluchene - Sofie Janssens
overgrootouders: Pieter Janssens - Anna Veldeman
betovergrootouders: Victor Veldeman - Joanna Leemans
oud-ouders: Jan Francies Leemans- Coleta Baeyens.
Wanneer nu op de bijeenkomst Lena Vandamme een zekere Felix Van Poucke ontmoet, zullen ze onmiddellijk hun familierelatie vinden als ze de twee verwantschapsbriefjes naast elkaar leggen. Hun gemeenschappelijke voorvader zullen ze zeer gemakkelijk weervinden.

De organisator zal zo niet altijd moeten tussenkomen om verwantschappen aan te duiden. Zo zal Lena Vandamme zelf kunnen vinden hoe zij verwant is aan Felix Van Poucke.

Op de inschrijvingscirculaire zal men ook natuurlijk ook het volledige programma mededelen, zal men verplaatsingsregelingen aanduiden voor de auto's en ook voor de personen die met de trein of bus komen zal met het parkeerprobleem behandelen, kan men de tekst van het familielied mededelen, enz.

Het is een schone gewoonte de bijeenkomst te laten beginnen met een godsdienstige plechtigheid, opgedragen door een geestelijke van de familie. Een korte kanselrede zal ook niet misplaatst zijn. Punten als familietrouw en onderling sociaal dienstbetoon kunnen daarin behandeld worden. Bij de offergang kunnen gelegenheidsgedachtenissen uitgedeeld worden met bv. een afbeelding van de kerk waar de plechtigheid plaats grijpt. Op de tekstzijde van de gedachtenis kan een eenvoudige genealogische schets staan met bv. de naam en levensdata van de stamvader en de stammoeder en met de vermelding van hun eigen kinderen. Dit nieuw document kan de ganse dag de beste dienste bewijzen. De namen van bv. de 12 kinderen van de stamouders vinden we daarop terug en dat kan ons concrete inlichtingen bezorgen voor een gesprek op die dag. Men laat de familie niet gans de ontmoetingsdag rondlopen met een lijvig boek met genealogische gegevens.

Het grote probleem voor de godsdienstige plechtigheid is natuurlijk; hoe eenieder in een minimum van tijd rangschikken? Laten we in de kerk een blok maken. Steeds zullen de familieleden moeten vooraan plaats nemen en steeds zullen er familieleden achteraan moeten zitten. De afstammelingen van de oudste tak kunnen samen plaats nemen vooraan. De tweede tak komt na de eerste. De afstammelingen van de jongste tak zullen zo gans achteraan de plechtigheid moeten volgen. In elke tak kan men dan nogmaals dezelfde verhouding maken. Eerst al de afstammelingen van het oudste kind van de eerste tak, dan de afstammelingen van het tweede kind van de oudste tak, enz. Het aanduiden van de namen op de stoelen kan een goede hulp zijn. Ook kan men op de uitnodigingsbrief een cijfer mededelen, wat dan zou verwijzen naar de rij waarin men plaats moet nemen. Een ceremoniemeester kan dan eenieder onmiddellijk naar zijn plaats leiden.

Na de H. Mis kan een kort bezoek worden gebracht aan de begraafplaats waar een ogenblik ingetogenheid ons verder kan verenigen met de afgestorvenen.

Het officiŽle gedeelte in de voormiddag kan besloten worden met een receptie op het gemeentehuis. Dat burgemeesters en schepenen graag ontvangsten houden voor een familiebijeenkomst, is reeds herhaalde malen gebleken. Men kan bv. een beroep doen op een oude inwoner van de gemeente om een beetje anecdotisch over de familie te vertellen. Men kan een gulden boek tekenen, men kan een geschenk geven aan de gemeente als een blijvende herinnering, men kan spreken, bedanken en klinken op de gezondheid.

Op de trappen van het gemeentehuis of op een andere plaats kan dan de groepsfoto worden genomen. Een gespecialiseerd fotograaf zal wel samen met organisator de juiste plaats aanduiden voor alle aanwezigen. De kleintjes kunnen vooraan gehurkt zitten, de oudste familieleden zetelen op de eerste rij met de ouderdomsdeken in hun midden. De anderen kunnen naar willekeur door elkaar plaats nemen. Men mag immers die de dag de familieleden niet te veel dwingen tot bepaalde zaken. Stoelen en banken kunnen vooraf geplaatst worden.

De pers zal ook gretig foto's nemen. De organisator mag nooit uit het oog verliezen dat berichten in de krant over zijn familiebijeenkomst een blijvend document zijn voor de aanwezigen en dat die berichten voor anderen aansporing en aanleiding kunnen zijn om ook eens voor hun familie een bijeenkomst te houden.

Op de inschrijvingscirculaire is het ook best de prijs van de foto te vermelden.

De maaltijd is een van de belangrijkste plaatsen om de kennismaking voort te zetten. Het heeft geen zin dan men dan bij die familieleden plaats neemt die men sinds jaren kent. Men neemt plaats met minder bekenden of onbekenden naast zich. Een familiebijeenkomst is bijeengeroepen om kennis te maken met eenieder, niet om te praten met de personen die men geregeld ziet.

Voor de geschiedschrijvers van de familie is de maaltijd het ideale ogenblik om de overleveringen die in de familie sluimeren op te tekenen. Hij moet bovendien het maximum van confrontaties weten te verwezenlijken, want vele overleveringen spreken mekaar soms tegen.

Een aandenken aan de maaltijd is zeker de spijskaart. Men kan er naast de beschrijving van de maaltijd ook het aantal disgenoten vermelden, men kan erop een foto geven van de stamouders, of van de ouderlijke hoeve of woonplaats, men kan erop een fotocopie aanbieden bv. van hun huwelijksakte. Er zijn voldoende zaken die van historisch belang zijn om te vermelden.

Een mooi voorbeeld zag ik in Duitsland. Op de spijskaart stonden de wapenschilden van de gemeenten waar de voorouders hadden gewoond met telkens de vermelding van de data van hun verblijf aldaar. Zulk een menu zal een familiesouvenir worden met waarde!

De namiddag is lang, zeker voor de kleinen. Het is de taak van de organisator te zorgen voor een babysitting voor de allerkleinsten en voor kinderspelen voor de kleuters. Ook de volwassenen houden van beweging. Een familiebal kan de bijeenkomst sluiten. Ook dit kan genealogische gevolgen hebben op de kwartierstaat. Inteelt is uiteindelijk een zegen voor alle stamboompluizers.

Een tentoonstelling op die dag inrichten is een goede zaak. Men kan gans de familie reconstrueren met foto's en bidprentjes. Men kan er familiedocumenten voorstellen. Zeer geleerde zaken krijgen uitleg in een begeleidende tekst. Foto's van de gemeenten waar onze voorouders woonden kunnen ook uitgestald worden. Een map met familiesouvenirs kan zelfs te koop worden aangeboden. Later kan in die map de familiefoto worden bijgeplaatst.

Men kan die dag contacten nemen tot het oprichten van een familietijdschrift, zo er geen bestaat. Een tijdschrift zal de kennismaking bestendigen. Men kan erin de evolutie in de familietoestand bijhouden. Dit alles bijhouden is doen aan horizontale familiestudie.

In het tijdschrift kan bovendien een verslag opgenomen worden van de ontmoetingsdag, kan de adressenlijst worden medegedeeld, kan het familiearchief worden besproken en het verleden van de grote familie aanschouwelijk worden voorgesteld.

Van een familiebijeenkomst, de levende zijde van de familiekunde, zal de familie zeker positieve gevolgen ondervinden. Ontmoetingen en kennismakingen bezitten steeds boeiende aspecten van menselijke en sociale aard. Familiestudie is een liefhebberij die zeer modern is in het kader van de hedendaagse vrijetijdsbesteding. Zijn familie samenbrengen is het geven van charme aan de familiestudie, is het huidig erfdeel van de voorouders samen laten optreden.

Het beklemtonen van genealogisch verantwoorde verwantschappen in historisch verband tijdens een familiebijeenkomst zal tevens de verdere democratisering van de historische discipline, die de familiegeschiedenis is, in de hand werken. Persoonlijke belangstelling voor het wetenschappelijk beoefenen van de genealogie, zal zeker bij de aanwezigen ontstaan. Zo kan een goed georganiseerde familiebijeenkomst ook voor de wetenschap vruchten afwerpen.

(bewerkt door K. M. DE LILLE, artikel raadpleegbaar in Vlaamse Stam, jaargang 1971, p.53)

Deze informatie is vrij beschikbaar.
Nochtans zou ik het zeer op prijs stellen moesten aanvullingen mij kenbaar worden gemaakt.